Bài viết của Tổ chức ReSurge International (Mỹ) về bé Hà Nhi sống ở huyện miền núi A Lưới (TP.Huế) mắc bệnh sụp mí bẩm sinh đã được điều trị như thế nào nhờ sự hỗ trợ của ReSurge và các y bác sĩ tại TP. Huế.
Khi bé Hà Nhi được hai tháng tuổi, chị Loan mẹ bé nhận thấy một cái gì đó hơi lạ nhưng cứ kéo dài mãi: một bên mắt con mình không mở to như các trẻ khác. Một mí mắt bị sụp xuống, làm bé khi nào cũng nửa nhắm nửa mở trông như buồn ngủ, và tình trạng này vẫn còn khi bé lớn dần. Một bác sĩ địa phương nói với Loan rằng bé còn quá nhỏ để chẩn đoán bị gì. Loan kiên nhẫn chờ đợi và tiếp tục quan sát con mình trong lo lắng.
Một năm sau, chị đã có câu trả lời khi tình trạng mắt của bé vẫn không được cải thiện. Một bác sĩ nhi khoa báo cho chị biết con gái mình bị sụp mí mắt bẩm sinh, nguyên nhân là một sợi cơ mắt chưa phát triển đầy đủ. Không có cơ này để nâng mí mắt, nên mí mắt sụp xuống che khuất con ngươi của bé Hà Nhi. Nếu không được phẫu thuật điều trị, về lâu dài căn bệnh có thể làm con gái chị mất thị lực ở con mắt này.
Sụp mí mắt là gì?
Sụp mí mắt (tiếng Anh là gọi là ptosis – phát âm là TOE-sis) là thuật ngữ y học chỉ mí mắt trên bị sụp xuống, theo định nghĩa căn bệnh này của Viện Nhãn khoa Hoa Kỳ. Tình trạng này xảy ra khi cơ nâng mí mắt quá yếu, bị giãn ra, hoặc cơ có cấu tạo bất thường, dẫn đến khả năng hoạt động kém. Mí mắt trên do đó bị hạ xuống thấp hơn bình thường, khi bị nhẹ thì mắt hơi sụp tí xíu, nhưng khi bị nặng thì mí mắt có thể che kín đồng tử, như trường hợp của bé Hà Nhi, ảnh hưởng đến thị lực của bé.
Căn bệnh này có thể ảnh hưởng đến một mắt hoặc cả hai mắt. Ở trẻ em, nguyên nhân gây ra phần lớn là do bẩm sinh, nghĩa là do cơ nâng không phát triển hoàn toàn, theo Hiệp hội Nhãn khoa và Lác mắt Nhi Hoa Kỳ. Nếu không điều trị, mí mắt bị sụp có thể ngăn ánh sáng tiếp cận võng mạc đúng cách trong những năm đầu tiên của trẻ, trong khi đôi mắt bé vẫn đang giai đoạn phát triển, dẫn đến trẻ bị nhược thị, hay bị mất thị lực vĩnh viễn, và có thể bị thêm các tật về mắt như loạn thị và phát triển chậm, theo trang chuyên về Sức khỏe trẻ em Nemours. Khi được phát hiện và điều trị sớm, như trường hợp của bé Hà Nhi, thị lực của trẻ có thể phát triển hoàn toàn bình thường.
Khi gia đình ở vùng sâu tìm được sự giúp đỡ
Chị Loan và gia đình sống ở A Lưới, một huyện miền núi sát biên giới Việt Nam với Lào, nơi mà bệnh viện địa phương vẫn chưa có một bác sĩ phẫu thuật mắt nhi khoa nào. Thêm vào đó, các gia đình của trẻ sụp mí bẩm sinh thường không biết tìm kiếm thông tin về nơi có điều trị bệnh, chưa nói đến gia đình họ có đủ tiền trả cho việc điều trị con em mình không nữa. Đúng vào lúc bác sĩ nhi khoa báo Loan nên làm phẫu thuật mắt cho con, chị tình cờ gặp một bà mẹ khác ở A Lưới cũng có con gái từng bị bệnh về mắt tương tự. Người mẹ đó đã giới thiệu chị với Tổ chức Quốc tế ReSurge (ReSurge International), một tổ chức phi lợi nhuận toàn cầu về phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ, với sứ mạng là mang phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ đến với người dân của các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. ReSurge mở các khóa đào tạo chuyên môn phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ cho các y bác sĩ ở các bệnh viện địa phương, và cùng với họ làm các chương trình phẫu thuật miễn phí cho người nghèo hàng năm, từ đó giúp xây dựng năng lực phẫu thuật lâu dài cho các bệnh viện địa phương.
Vài tháng trước khi con được phẫu thuật, Loan đã gửi cho đội ngũ bác sĩ chuyên gia của ReSurge các ảnh và video về tình trạng mắt của bé Hà Nhi để họ chẩn đoán từ xa trước khi có thể thăm khám trực tiếp. Ca phẫu thuật của bé Hà Nhi được thực hiện bởi Tiến sĩ Lê Thừa Trung Hậu, một bác sĩ phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ ở Huế, là đối tác phẫu thuật đã hợp tác với ReSurge trong nhiều năm qua. Loan nói chị không thể diễn tả được sự lo lắng của mình ra sao trong suốt hai tiếng đồng hồ con gái mình đang trong phòng mổ. Khi cuộc phẫu thuật vừa kết thúc, nghe thấy tiếng khóc to của con từ phòng mổ vang ra, chị đã biết ca mổ đã thành công. “Với tôi, điều quan trọng nhất là con gái tôi có thể nhìn thấy bình thường như bất kỳ ai khác,” chị Loan nói.
Về sau, chị Loan giúp giới thiệu thêm hai gia đình nữa cho các chuyên gia đối tác của ReSurge, gồm một gia đình hàng xóm có con trai đã mười tuổi và mong muốn được điều trị như bé Hà Nhi, và một người mẹ tên Thuận cũng ở A Lưới đang tìm cách chữa trị căn bệnh sụp mí bẩm sinh cho đứa con tên Đăng.
Mang phẫu thuật đến gần người nghèo một cách lâu dài
Mô hình phẫu thuật nhân đạo của ReSurge được xây dựng với mục đích giúp các trẻ như Hà Nhi có cơ hội được phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ dễ dàng tại chỗ thay vì chờ đợi các chương trình phẫu thuật miễn phí thi thoảng mới có. Bằng cách tổ chức đào tạo và chuyển giao kỹ thuật phẫu thuật điều trị sụp mí bẩm sinh và nhiều bệnh tật khác cho các bác sĩ phẫu thuật, bác sĩ gây mê, y tá phụ mổ của các bệnh viện địa phương, việc điều trị trở nên dễ tiếp cận đối với các bệnh nhân như bé Hà Nhi.
Mô hình này đã biến một khoản tài trợ đơn lẻ cho một ca phẫu thuật trở nên có giá trị lớn gấp nhiều lần giá trị quyên góp ban đầu. Theo một nghiên cứu của ReSurge và Đại học Stanford, chỉ cần đào tạo ra một bác sĩ phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ ở một quốc gia có thu nhập thấp, thì họ sẽ điều trị trung bình tới 10.000 bệnh nhân trong suốt sự nghiệp y khoa của mình — và nếu bác sĩ đó trở thành người đi giảng dạy cho thế hệ tiếp theo, tác động của họ có thể lan rộng đến hơn 400.000 cuộc đời khác theo thời gian.
Ba mươi năm hợp tác tại Việt Nam
Câu chuyện có hậu của bé Hà Nhi là nhờ 30 năm hoạt động của Tổ chức ReSurge International tại Việt Nam, và biến Tổ chức này trở thành một trong những tổ chức phi lợi nhuận của Mỹ hoạt động liên tục lâu nhất tại đây. Các nhân viên của ReSurge, như Chị Hồng – điều phối viên, chị Hiền – tình nguyện viên đã dành hàng thập kỷ xây dựng mối quan hệ tin cậy với cộng đồng dân cư và chính quyền địa phương, từ đó giúp các gia đình ở các vùng sâu vùng xa có cơ hội được điều trị bằng phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ. Ngoài việc điều trị cho bệnh nhân, ReSurge còn có các khóa đào tạo cho các y bác sĩ phẫu thuật định kỳ quanh năm, mở rộng khả năng tiếp cận các kỹ thuật phẫu thuật tạo hình mới nhất cho đội ngũ y bác sĩ thay vì chỉ dựa vào các chuyến thăm quốc tế không thường xuyên. Nhu cầu phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ ở Việt Nam là rất cao, chỉ riêng tại tỉnh Quảng Ngãi, các cán bộ y tế và tổ chức bảo vệ chăm sóc trẻ em ước tính có khoảng 3.000 trẻ em đang đối mặt với các bệnh bẩm sinh tương tự như Hà Nhi.
Điều trị sụp mí chỉ là một phần trong nhiều kỹ thuật phẫu thuật tạo hình khác được ReSurge chuyển giao, gồm có điều trị khe hở môi vòm, tái tạo sẹo bỏng gây xấu, dị tật tay và nhiều bệnh lý khác. Tất cả vì mục tiêu xuyên suốt mà chị Loan đã luôn mong muốn cho đứa con của mình: Giúp trẻ có đời sống bình thường trong mọi hoạt động cần thiết hàng ngày.
Một Tương Lai Bé Có Thể Nhìn Thấy
Hiện nay, bé Hà Nhi lớn lên và trải nghiệm thế giới xung quanh giống như đứa trẻ khác, với thị lực tốt và nhiều cơ hội rộng mở đang chờ đón.
Câu chuyện của bé Nhi không chỉ nói về điều trị bệnh sụp mí. Nó nói về những gia đình có hoàn cảnh khó khăn được hỗ trợ điều trị những căn bệnh hiếm gặp, về các bệnh viện có đội ngũ y bác sĩ phẫu thuật được nâng cao trình độ chuyên môn để khám và điều trị cho bệnh nhân quanh năm, và trải nghiệm được điều trị của một gia đình truyền niềm hy vọng cho nhiều gia đình khác.
Mỗi đứa trẻ đều xứng đáng có cơ hội được nhìn, được học, được chơi đùa và phát triển. Đối với bé Hà Nhi, tương lai đó bắt đầu chỉ với một ca phẫu thuật. Thông qua các hợp tác quốc tế trong lĩnh vực y khoa tại từng tỉnh thành ở Việt Nam của ReSurge, hàng ngàn trẻ em nữa có cơ hội tương tự.
Các câu hỏi thường gặp về sụp mí ở trẻ em
Sụp mí ở trẻ em có nguy hiểm không?
Sụp mí không đe dọa tính mạng, nhưng nếu mí mắt bị che khuất đồng tử trong thời gia dài kể từ lúc mới sinh và không được điều trị trong giai đoạn mắt vẫn đang phát triển hoàn toàn, nó có thể gây mất thị lực vĩnh viễn (còn gọi là nhược thị).
Trẻ bị sụp mí nên phẫu thuật ở độ tuổi nào?
Độ tuổi phẫu thuật phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng bệnh. Nếu mí mắt che khuất đồng tử và gây nguy hiểm cho thị lực, bác sĩ có thể đề nghị phẫu thuật sớm, ngay từ lúc sơ sinh hoặc lúc 1 -2 tuổi, như trường hợp của bé Hà Nhi. Các trường hợp nhẹ hơn có thể được theo dõi và điều trị vào khoảng 5-6 tuổi. Bác sĩ nhi khoa chuyên khoa mắt sẽ khám và đưa ra phương thức điều trị cho từng trường hợp riêng biệt.
Phẫu thuật sụp mí có thể thực hiện trên trẻ rất nhỏ không?
Hoàn toàn được. Bé Hà Nhi chưa đầy hai tuổi khi phẫu thuật. Điều trị sụp mí ở trẻ em là một thủ thuật đã được kiểm chứng hiệu quả, ca mổ thường kéo dài từ một đến hai giờ và bệnh nhân được gây mê cẩn thận.
Nguyên nhân gây ra sụp mí bẩm sinh là gì?
Hầu hết các trường hợp là do cơ nâng mi không phát triển hoàn toàn trước khi sinh, khiến cơ này không còn chức năng kéo mí mắt lên. Nó không phải do tổn thương ngoài ý muốn trong thai kỳ, và thường không di truyền — như trường hợp của bé Hà Nhi, trong gia đình không có ai mắc bệnh này.
Tôi có thể tìm hiểu thông tin điều sụp mí mắt khi đang sống ở các nước có thu nhập thấp ở đâu?
Nhiều tổ chức y tế toàn cầu cung cấp phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ sụp mí ở các nước còn nghèo, bao gồm ReSurge International, ReSurge đã hoạt động tại Việt Nam trong 30 năm và cũng hoạt động ở các quốc gia khác ở châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh
Sụp mí có tái phát sau phẫu thuật không, hay trẻ em cần được chăm sóc theo dõi sau mổ như thế nào?
Một số trẻ cần được điều trị và theo dõi ít nhiều sau đó. Bác sĩ thường theo dõi khả năng nhắm mắt khi ngủ của trẻ, vì mắt sau mổ có thể không đóng hoàn toàn, và có thể khiến mắt bị khô. Bệnh nhân cần được theo dõi liên tục bởi đội ngũ y bác sĩ đối tác của ReSurge tại Việt Nam hay bởi các bệnh viện địa phương, việc này cũng rất quan trọng cho quá trình hồi phục của bệnh nhân.
ReSurge International là ai?
ReSurge International là một tổ chức phi lợi nhuận y tế toàn cầu cung cấp dịch vụ phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ miễn phí cho những người mắc các bệnh có thể điều trị — bao gồm sụp mí, khe hở môi vòm, co thắt sẹo bỏng và chấn thương tay chân — tại các quốc gia có thu nhập thấp ở châu Phi, châu Á và Mỹ Latinh. Tầm nhìn của ReSurge là một thế giới nơi không ai phải sống chung với một khuyết tật điều trị được hoặc phòng tránh được chỉ vì vị trí địa lý hay thu nhập của họ.
ReSurge cung cấp phẫu thuật miễn phí như thế nào?
ReSurge đào tạo và hợp tác với các bác sĩ phẫu thuật, bác sĩ gây mê ở các bệnh viện địa phương nhằm nâng cao năng lực phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ, từ đó bệnh nhân được điều trị các bệnh này quanh năm, không phụ thuộc vào việc đội ngũ y tế ReSurge có đến làm việc hay không. Khoảng 90% các ca phẫu thuật mà ReSurge hỗ trợ được thực hiện bởi các đối tác y khoa địa phương đã được ReSurge đào tạo, từ đó giúp Tổ chức có thể tiếp cận các cộng đồng xa xôi như A Lưới một cách đều đặn trong nhiều thập kỷ thay vì chỉ qua các chuyến đi ngắn hạn thỉnh thoảng.
ReSurge còn điều trị những tình trạng nào khác ngoài bệnh sụp mí?
Điều trị sụp mí chỉ là một phần trong danh mục bệnh được điều trị bằng phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ lớn hơn nhiều. ReSurge hỗ trợ phẫu thuật khe hở môi vòm, co thắt sẹo bỏng, chấn thương tay và chân, cùng các tình trạng bệnh lý khác như hạn chế khả năng nhìn, ăn, nói hoặc sử dụng cơ thể một cách trọn vẹn.
ReSurge đã hoạt động ở Việt Nam được bao lâu?
ReSurge International đã hoạt động tại Việt Nam trong hơn 30 năm qua, khiến đây trở thành một trong những tổ chức phi chính phủ của Hoa Kỳ hoạt động liên tục lâu nhất tại Việt Nam.
ReSurge được tài trợ như thế nào, và tôi có thể hỗ trợ công việc của nó như thế nào?
ReSurge chủ yếu được tài trợ bởi các nhà tài trợ cá nhân, cùng với các khoản trợ cấp và hỗ trợ từ các quỹ từ thiện khác. Những đóng góp tài trợ xin liên hệ trực tiếp với resurge.org. Các món quà này sẽ được tài trợ cho các đội phẫu thuật lưu động, các chương trình đào tạo y tế địa phương và chăm sóc theo dõi bệnh nhân sau mổ, giúp những câu chuyện như của bé Hà Nhi trở nên hiện thực.
Tìm hiểu thêm về các chương trình phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ của ReSurge International tại Việt Nam và các nơi khác, hoặc để gửi tài trợ xin ghé trang resurge.org.
